Ik ben inmiddels ruim in de tachtig en woon nog altijd in dezelfde straat als vijftig jaar geleden. In die jaren heb ik veel zien veranderen in de zorg dicht bij huis. Wat mij het meest is bijgebleven, is hoe belangrijk de plek van hulp is. Niet alleen of iets aanwezig is, maar of het er is op het moment dat het nodig is. Dat geldt voor de huisarts zelf, en het geldt net zo goed voor een apparaat als een AED. In dit stuk leest u waarom de gevel van een praktijk vaak een betere plek is dan de behandelkamer, wat daarbij komt kijken en hoe u de eerste stap zet.
Waarom de plek van het apparaat zoveel uitmaakt
Veel praktijken beschikken over een AED. Meestal hangt die binnen, in de gang, bij de balie of in een behandelkamer. Dat is begrijpelijk, want het apparaat is dan dichtbij als er iets gebeurt in de wachtkamer of tijdens een consult. Toch zit daar meteen de beperking: buiten de openingstijden is dat apparaat voor niemand bereikbaar.
Een AED aan de buitengevel is er altijd. Voor de praktijk zelf verandert er overdag weinig, want het apparaat hangt een paar meter verderop. Voor de buurt verandert er juist heel veel. Wie op zondagavond in de straat een hartstilstand krijgt, heeft niets aan een kast achter een gesloten deur.
Een hartstilstand houdt zich niet aan openingstijden
In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer zeventienduizend mensen buiten het ziekenhuis een hartstilstand. Dat komt neer op zo’n driehonderd mensen per week. Ongeveer zeven van de tien keer gebeurt dat gewoon thuis, in de woonkamer of de slaapkamer, en lang niet altijd op een doordeweekse ochtend.
Bij een hartstilstand tellen vooral de eerste zes minuten. Dat is de periode waarin borstcompressies en zo nodig een schok met een AED het grootste verschil maken. Een ambulance is bij spoed doorgaans binnen een kwartier ter plaatse, maar dat is voor deze situatie te lang om alleen op te wachten. Daarom worden er via het landelijke oproepsysteem mensen uit de buurt gealarmeerd zodra er een melding van een hartstilstand binnenkomt. Zij zijn gemiddeld een paar minuten eerder bij het slachtoffer dan de ambulance, en een deel van hen krijgt de opdracht om onderweg een AED op te halen.
Dat systeem valt of staat met apparaten die dag en nacht bereikbaar zijn. De overlevingskans bij een hartstilstand buiten het ziekenhuis is de afgelopen decennia gestegen naar ongeveer een op de vier, juist doordat omstanders eerder beginnen met reanimeren en er vaker snel een AED in de buurt is.
Binnen of buiten: het verschil op een rij
Onderstaand overzicht zet de twee mogelijkheden naast elkaar. Het is geen keuze tussen goed en fout, maar een afweging tussen gemak voor de praktijk en waarde voor de omgeving.
Aandachtspunt | Binnen in de praktijk | In een buitenkast aan de gevel |
|---|---|---|
Wanneer bereikbaar | Alleen tijdens openingstijden | Dag en nacht, ook in het weekend |
Wie er baat bij heeft | Patiënten en medewerkers in het pand | Ook bewoners uit de omliggende straten |
Kosten | Het apparaat en een wandbeugel of binnenkast | Het apparaat, een verwarmde buitenkast en een stroomaansluiting |
Beheer | U ziet het apparaat dagelijks hangen | Controle bewust inplannen, bijvoorbeeld per kwartaal |
Belangrijkste nadeel | Buiten kantooruren onbereikbaar | Gevoeliger voor weer en beschadiging |
Wat de aanschaf praktisch betekent
Praktijken die een AED kopen, kiezen meestal eerst het apparaat en kijken pas daarna naar de plek. Toch is het de moeite waard om die volgorde om te draaien, want de plek bepaalt wat er verder nodig is. Een AED die buiten hangt, heeft namelijk een verwarmde kast nodig. Dat is geen luxe: zowel de batterij als de elektroden zijn gevoelig voor vorst, en een kast met verwarming houdt het apparaat het hele jaar door bruikbaar. Zo’n kast vraagt een stroomaansluiting en een plek aan de gevel die vanaf de straat goed te zien is.
Daarnaast hoort er een vast onderhoudsritme bij. Elektroden hebben een houdbaarheidsdatum en batterijen gaan een aantal jaren mee. De meeste apparaten voeren zelf regelmatig een controle uit en geven met een lampje of een signaal aan wanneer er iets aan de hand is. Dat werkt alleen als iemand die controle ook echt uitvoert. Hangt het apparaat binnen, dan valt zo’n signaal vanzelf op. Hangt het buiten, dan is het verstandig om de controle op te nemen in de vaste taken, bijvoorbeeld per kwartaal.
Zorg dat het apparaat ook gevonden wordt
Een AED is pas van waarde als iemand in paniek weet waar hij hangt. Meld het apparaat daarom aan bij het landelijke oproepsysteem, zodat het meetelt in de dekking van de wijk, en hang een duidelijk bord bij de ingang. Een leverancier als Defibrion kan meedenken over de kast, de plaatsing en het onderhoud, zodat u die dingen niet allemaal zelf hoeft uit te zoeken.
Vertel het ook gewoon aan de mensen om u heen. Een berichtje in de nieuwsbrief van de praktijk, een mededeling in het wijkblad of een praatje bij de buren doet vaak meer dan u denkt. Ik weet uit ervaring dat mensen zich een apparaat pas herinneren als ze het een keer met eigen ogen hebben gezien.
Wat het de praktijk zelf oplevert
Een praktijk die een AED aan de gevel hangt, laat zien dat zij bij de buurt hoort en niet alleen achter de eigen voordeur werkt. Dat wordt gezien en gewaardeerd, ook door mensen die er zelf nooit gebruik van zullen maken. Bovendien sluit het aan bij de aandacht voor preventie waar veel praktijken al mee bezig zijn. Wie zich verder wil verdiepen in gezondheid en preventie, vindt op gezondbeleid.nl artikelen die daar goed op aansluiten.
Tot slot is er nog een praktisch voordeel. Een apparaat dat buiten hangt en dat regelmatig wordt gecontroleerd, is beter onderhouden dan een apparaat dat jarenlang ongemerkt in een kast staat. De aandacht die het buiten vraagt, komt de betrouwbaarheid ten goede.
Zo zet u de eerste stap
Begin met kijken wat er al is. Hangt er in uw straat of om de hoek al een apparaat dat dag en nacht bereikbaar is? Zo ja, dan is de winst kleiner en kunt u de AED beter binnen houden. Is dat niet zo, dan is de gevel van de praktijk vaak een van de betere plekken in de wijk: er is stroom, er is toezicht en het pand is bij iedereen bekend.
Bespreek daarna wie de controle op zich neemt en leg dat vast, zodat het niet afhangt van één persoon. Kijk of de gemeente of een lokaal fonds wil bijdragen, want dat gebeurt vaker dan men denkt. En bedenk dat het apparaat er waarschijnlijk jarenlang hangt zonder dat er iets gebeurt. Dat is precies de bedoeling. Maar op de dag dat het wel nodig is, telt elke minuut, en dan maken die paar meter naar de buitengevel het verschil.
